Bilişim Teknolojileri Etik ve Sosyal Değerler, Bilişim Etiği

Bilişim etiği, bilişim teknolojileri kullanımı sırasında insanların davranış biçimlerini ifade eder. Bilişim teknolojileri kullanımı sırasında uyulması gereken ahlak kuralları da bilişim etiği kapsamındadır. Etik kavramını birçok meslek grubunda duymaktayız; tıp etiği, gazeteci etiği, bilgisayar mühendisliği etiği gibi. Bir doktorun hastasının maddi durumuna bakmaksızın en iyi ilgi alaka ile tedavi etmeye çalışmasını tıp etiğine örnek verebiliriz, bilgisayarı kötüye kullanmamayı yani iyi amaçlar için kullanmayı da bilgisayar etiği olarak örnek verebiliriz. Bilgisayar kullanımının artık hemen her yaş grubu ve eğitim düzeyinde insan tarafından yaygınlaşmasıyla birlikte çeşitli etik sorunları çıkmaktadır ve bu noktada bilişim etiği ve dikkat edilmesi gereken ahlak kuralları önem kazanmıştır.

Bilişim Teknolojilerini Etik Kullanmak İçin Aşağıdaki Hususlarda Dikkatli Olabiliriz;

1. Bilgisayar hırsızlık yapmak için kullanılmamalıdır.

hacker sanal korsanYazılım, donanım, İnternet teknolojilerindeki gelişmeler birçok işin gelişmesini kolaylaştırmaktadır. Bilgisayarların işlemci hızlarının artmasını şifre kırma amacıyla kullanmak etik değildir. Tanıdığınız birisi ağ üzerinden dosya paylaşımı yapmışsa, bu paylaşımdan yola çıkarak onun bilgisayarındaki özel bilgilerine ulaşmaya çalışmak etik olmaz. Bir virüs yazıp başkasının bilgisayarını ele geçirip istediğini yaptırmak veya kredi kartı bilgilerini çalmak vb. bilgisayarın kullanım amacı olmamalıdır.

 

2. Bilgisayarlar ve bilişim ürünleri insanlara zarar verme amacı gütmemelidir.

Birkaç yıl önce kalp pili takılı insanların pilinin uzaktan durdurulabildiğini okumuştum. Bilgisayarlar bu gibi insan hayatına zarar verici verici eylemlerde kullanılmamalıdır.

3. Lisans ücreti ödenmeyen yazılım kopyalanamaz veya kullanılamaz.

Bir yazılım lisanslıysa ücret talep edilmektedir, bu yazılımı korsan olarak kullanmak üreticilerin zaman ve emeğini çalmak demektir. Bunun yerine ücretsiz yazılım tercih etmek daha etik olacaktır.

4. Başkalarının yaptığı çalışmalar kendine mal edilmemelidir.

Birçok kişinin bilinçli veya bilinçsiz yaptığı etik olmayan bir davranış da başkalarının çalışmalarını kopyala yapıştır yöntemiyle kendi çalışmasına dahil etmek veya çalışmayı tamamen kendisi yapmış gibi göstermeye çalışmaktır. Günümüzde araştırmaların birçoğunun İnternet arama motorları üzerinden yapılması nedeniyle bu konu bilişim etiği kapsamına dahil olmuştur. Birçok kaynaktan fikir alıp kendi düşünceleriyle çalışmayı yapmak daha etik olanıdır. Başka çalışmadan bilgi kullanılmışsa da kaynak gösterilmelidir.

5. Kişi, yaptığı programın etkilerini düşünmelidir.

Yaptığınız programı sanal ortamda yayınladıktan sonra geri dönüşü yoktur. Yaptığınız programın hata içerip içermediğinin, çalıştığı bilgisayarlara veya onu kullananlara herhangi bir zararı olup olmayacağının çok iyi test edilmesi gerekir.

6. Zincir mesajlara cevap verip, zincirin uzamasına neden olmayın.

zincir mail bilişim etiği

Sosyal medya kullanımı yaygınlaşmadan önce sanal ortamda e-posta yaygın olarak kullanılıyordu, bu dönemde mail gelen kutusunu açtığımızda “Bir Çin inanışına göre…” şeklinde başlayıp “… bu mesajı 10 kişiye gönder yoksa başınıza şu musibet gelecek” şeklide biten, arkadaşlarımızdan gelen bir maille karşılaşabiliyorduk. Ne olur ne olmaz ben maili göndereyim diyen kişiler de arkadaş listesine maili iletiyordu. Gelen mailde birçok kişinin e-posta adresleri de mailin gönderilen kişiler listesinde yer aldığından, bu kişilerin mail adreslerinin gizliliği kalmamaktadır. Bu şekilde on binlerce kişiye dağıtılan bu mailler en sonunda e-postayı ilk yayan kişinin elinde on binlerce mail adresi olarak toplanabiliyordu ve araştırırsanız, bu tür toplu mail adreslerinin para karşılığı satıldığını görebilirsiniz. Zincir mesajları önleyebilmek için sitenin “Bilişim Teknolojileri İletişim Araçları” başlıklı yazısına bakabilirsiniz. Günümüzde sosyal medya aracılığıyla da benzer formlarla “Resmileşti dikkat..” şeklinde başlayan ve halk arasında sazan avlamak(sazan.avi) diye tabir edilen yöntemle gerçek olmayan bir bilgi gerçekmiş gibi yayılmaya başlamaktadır. Bu tür bir yayma işleminin arkasında genellikle araştırma yapan bir yüksek lisans öğrencisinin insanların tepkisini ölçmek amacıyla yaptığı bir sosyal deney araştırması çıkabilmektedir. Bu durum bir etik araştırma mıdır, olayın bilişim etiği boyutu size kalmış.

7. Mümkünse sadece başlık yazarken büyük harf kullanın. Başlık dışında sürekli kullanılan büyük harflerin İnternette bağırarak konuşmak anlamına geldiğini unutmamalıyız.

8. Yazışmalarda dil bilgisi kurallarına dikkat edilmelidir ve dilimiz korunmalıdır.

yazım hatası

Dilimizi korumalı ve düzgün kullanmak için gayret etmeliyiz. Noktalama ve yazım kurallarına, anlatım bozukluklarına dikkat etmeliyiz. Günümüzde bu bilinç genel olarak yaygınlaşmıştır, sosyal medya üzerinde yazım hatası yapanların eleştirildiğine sıkça rastlamışsınızdır.

9. Espri niteliğinde yazacağınız cümlelerin yanlış anlaşılmamasına dikkat edin.

Konuşma dilinde kullandığınız sözcükler sizin ses tonunuza veya mimik hareketlerinize göre anlam değiştirebilir ancak sanal ortamda yazdıklarınız gerçek anlamıyla anlaşılmayabilir. Sanal ortamda yazılan bir şeyin tersi ima ediliyorsa genellikle parantez içinde ünlem (!) kullanılır. Yazılan şeyde espri, öfke vb. duygu belirtmek için de ifadeler(emoji) kullanılır. Örneğin 🙂

10. Herkese açık tartışma ortamlarında yazışmalara dikkat edilmeli, saygılı olunmalıdır.

Sosyal medya, forum gibi ortamlarda karşıdakinin de bir insan olduğunu düşünerek aşağılayıcı, hakaret edici davranış ve küfür etme gibi eylemlerden kaçınmalıyız. Bu tür eylemlerin yasal açıdan suç olabileceğinin de farkında olunmalıdır.

11. İnsanların zafiyetlerinden yararlanmayın.

para kazanma zafiyeti

İnsanların iradesizlik, kısa yoldan zengin olma gibi zafiyetleri mevcuttur. Bu zafiyetinden yararlanarak onların paralarına göz dikmek etik değildir. Örneğin; Sosyal medyada bahis kuponu satmak, kısa zamanda çok para kazandıracağını vaat ettiği bir saadet zincirine üye yapmak gibi. Çoğunlukla bu zafiyetten yararlananlar yüzünden insanların paralarından, hatta emekli ikramiyelerinden olduğunu duymuşsunuzdur.

Paylaş Facebook'ta Paylaş Twitter'da Paylaş Google+'da Paylaş

Yazıya yapılan yorumlar

9 Yorum - "Bilişim Teknolojileri Etik ve Sosyal Değerler, Bilişim Etiği"

Sıralama:   En Yeniler | Eskiler | Beğenilenler
wpDiscuz